MACIEJ MUSIAŁ Autentyczność i jej przeciwprzeniesieniowe losy
W tekście rozważam niektóre aspekty pracy umysłu analityka, który zmaga się z własnym stanem emocjonalnym, pod wpływem projekcji pacjenta. W odniesieniu do słów Freuda o psychoanalityku jako „zawodzie niemożliwym”, skazanym na porażki, rozważam zdolność analityka do odczuwania zakłócenia w relacji z pacjentem i przepracowywania własnych stanów emocjonalnych, które ma fundamentalne znaczenie dla zrozumienia pacjenta.
Podkreślam, że istotnym elementem przepracowywania w przeciwprzeniesieniu jest zdolność analityka do uznania nie tylko tego, co odróżnia go od pacjenta, ale tego, co wydaje się do niego podobne. Analityk musi zadać sobie pytanie, na ile, przyjmując i pomieszczając projekcje pacjenta, jest gotowy do odczucia i wyobrażenia jakiegoś rodzaju podobieństwa do wewnętrznego obiektu pacjenta lub (i) stanu uczuć pacjenta wobec obiektu. Niewątpliwie wymaga to odwagi w mierzeniu się z własnym niepokojem i niepewnością, bo nieuchronnie konfrontuje analityka z jego osobistymi ograniczeniami i preferencjami do określonej relacji z obiektem. Jeśli uznać tę gotowość za autentyczność, to staje się ona kluczowym aspektem receptywności i pomieszczania, która umożliwia proces przekształcania projekcji pacjenta oraz rozumienie. Tym samym autentyczność analityka, tak jak myśli o niej Brenman Pick, wyraża się gotowością do badania własnego wkładu w diadę analityczną.
Wskazuję, że autentyczność wraz receptywnością, pomieszczaniem i przekształcaniem projekcji pacjenta postrzegam jako analityczny ideał, do którego analityk stara się dążyć i do którego może się tylko zbliżać. Jeśli ten ideał pozostaje odrębnym wobec ego obiektem aspiracji, to wspiera analityka w pracy z pacjentem. Jednak pod wpływem zakłóceń stanu emocjonalnego analityka, wynikających z dynamiki przeniesienia – przeciwprzeniesienia, następują zmiany wewnętrznych relacji między ego analityka a ideałem (ideał ego), a także narcyzmem (idealne ego) i superego analityka. Jeśli te zmiany mają charakter symbolicznych zrównań między nimi, to ideał przestaje wtedy pełnić funkcję aspiracji i dochodzi do rozegrania przeciwprzeniesienia. W oparciu o winietę kliniczną pokażę trzy scenariusze przeciwprzeniesieniowych zakłóceń w tych relacjach; ego analityka bądź to zrównuje się z ideałem, stając się narcystycznie niedostępne dla pacjenta, lub identyfikuje się z superego, stając się wobec niego krytyczny, lub też reaguje przygnębieniem i rezygnacją z powodu krytycznej oceny własnego superego wynikającej ze zbytniego oddalenia ego od ideału.
