81-844 Sopot ul. Armii Krajowej 95/1A · tel.fax:+48 551 01 35 +48 602 251 791

opptrojmiasto@wp.pl · musial_opptrojmiasto@wp.pl · punkt-konsultacyjny@wp.pl

ilustracja Codzienne doświadczenie pokazuje, że pomimo naszej woli i starań jesteśmy często bezradni wobec czegoś, co jest w nas niedostępne, nierozpoznane, nieświadome. Powtarzamy w życiu „stare błędy”, nieświadomie prowokujemy przykre, źle kończące się dla nas zdarzenia. W związkach czujemy się odrzucani, nie chciani, nie rozumiani, wykorzystywani, atakowani. W terminologii psychoanalitycznej, ulegamy przymusowi powtarzania. Zachowujemy się i reagujemy tak, jak kiedyś w przeszłości wobec ważnych dla nas osób. Psychologicznie „mylimy” czas przeszły z teraźniejszym.

Niepowodzenia i komplikacje w życiu małżeńskim, rodzinnym i zawodowym stawiają nas w poczuciu bolesnej bezradności, bo to, czego tak bardzo chcemy, wydaje się nieosiągalne. Cierpienie, lęk, depresja, uczucie samotności, wrogość i zawiść, zawód miłosny i porażka w pracy, problemy związane z poczuciem tożsamości - stawiają nas w sytuacji, w której mobilizujemy i utrwalamy nasz „sposób na życie”. Ten sposób służy obronie lecz wzmacnia błędne koło cierpienia. Linią obrony jest nie chcieć wiedzieć więcej o sobie. Obronny sposób na życie jest murem, który odgranicza nas od możliwości stawiania sobie pytań o naturę naszych problemów i motywów naszego postępowania, czyli od możliwości odkrywania „nie znanego” w nas.

POWSTANIE PSYCHOANALIZY

ilustracja Nowoczesna psychoterapia została zapoczątkowana w końcu XIX wieku przez wiedeńskiego lekarza Zygmunta Freuda. Jest on twórcą psychoanalizy, metody poznania i leczenia człowieka, teorii psychopatologii i teorii pozwalającej wyjaśniać różne zjawiska społeczne i kulturowe. W tym pierwszym znaczeniu, psychoanaliza odkrywa i bada pragnienia i fantazje, nieświadome motywacje, konflikty wewnętrzne, znaczenie objawów, dąży do modyfikacji systemu mechanizmów obronnych oraz integracji różnych części naszej psychiki.

PSYCHOANALIZA A HIPNOZA

Przed powstaniem psychoanalizy w psychiatrii dominowało podejście oparte na różnych formach perswazji, sugestii, wpływu autorytetu oraz hipnoza, którą zresztą sam Freud praktykował na początku swojej pracy. Możemy powiedzieć, że narzędzia te służyć miały tłumieniu tego, co przynosi ból psychiczny i samego bólu. Przyczyniały się do zduszenia i odseparowania od pacjenta tego, co „złe”. Współcześnie, metody te są w dalszym ciągu używane w różnych terapiach i wariantach pracy psychologicznej, a zwłaszcza w interwencji kryzysowej. Freud tak opisał różnicę między hipnozą a psychoanalizą: „Terapia hipnotyczna chce coś zakryć i zatuszować, a analityczna coś odkryć i usunąć. Pierwsza zakazuje objawów, wzmacnia stłumienia, lecz pozostawia nie zmienione wszystkie procesy, które doprowadziły do powstania objawów. Terapia analityczna sięga do korzeni konfliktów, z których powstały objawy.”

KLASYCZNA PSYCHOANALIZA

ilustracja Psychoanaliza z czasów Freuda oparta była na teorii, która mówi m. in. o istnieniu nieświadomych sił kierujących naszym życiem - popędu życia i popędu śmierci. Siły te wchodzą w konflikt z kulturą, skutkiem czego powstają obrony przeciwko popędom. Obrony, które tracą swój adaptacyjny charakter stają się objawami nerwicy. Psychoanaliza jako metoda leczenia zaburzeń psychicznych, opiera się na badaniu psychiki poprzez analizę wolnych skojarzeń, fantazji, marzeń sennych, myśli, uczuć i zachowań. Jedna z pacjentek Freuda nazwała ją „mówionym leczeniem”. Osoba analizowana ma zwykle przez jakiś czas niechętny stosunek do wyników tej eksploracji, która odsłania różne nieświadome motywy i zadaje psychice bolesny cios. Analizujący samego siebie bohater powieści Marcela Prousta „W poszukiwaniu straconego czasu” snuje taką refleksję: „Trudne to przedsięwzięcie, odtwarzanie prawdziwego życia, odmładzanie wrażeń. I wymagające różnych dowodów odwagi, nawet w sferze uczuć. Trzeba było wyrzec się najdroższych swych złudzeń, przestać wierzyć w obiektywność tego, co się samemu wymyśliło (...).”. Analityk pokazuje pacjentowi przejawy jego niechęci do odkryć na swój temat i próbuje rzucić światło na jej przyczyny. W sytuacji terapeutycznej rozgrywają się różne podstawowe problemy pacjenta, który nieświadomie przypisuje terapeucie rolę kochanych lub budzących lęk postaci rodzicielskich i kieruje w jego stronę uczucia, które wcześniej odnosiły się do nich. To zjawisko nosi nazwę przeniesienia i wraz z jego interpretacją i rozwiązaniem jest podstawą procesu terapeutycznego w klasycznej psychoanalizie adresowanej przede wszystkim do pacjentów z nerwicą.

ROZWÓJ I WSPÓŁCZESNOŚĆ PSYCHOANALIZY

W ciągu stu lat swego rozwoju psychoanaliza stała się rozległą dziedziną, skupiającą wiele teorii i stanowisk. Jedną z nich jest zapoczątkowana w latach 30-tych przez Annę Freud i ciesząca się popularnością zwłaszcza w USA psychologia ego, która bada funkcjonowanie naszego aparatu psychicznego: procesy myślenia, podejmowania decyzji, działania i sposoby radzenia sobie przezeń z wewnętrznymi konfliktami, czyli mechanizmy obronne osobowości. W latach 30-tych formowała się także teoria relacji z obiektem, Melanii Klein. Psychoanalitycy zaczęli wówczas rozpatrywać rozwój jednostki w kontekście jej otoczenia i związków z nim. Teoria ta mówi, między innymi, że jako bardzo małe dzieci tworzymy sobie pewne wyobrażenie o tym co nas otacza, w tym także o naszych relacjach z innymi ludźmi. Istniejące w naszym umyśle reprezentacje różnych aspektów tych relacji nazywane są obiektami wewnętrznymi. Obiekty wewnętrzne powstałe w kontaktach z ważnymi dla nas osobami określają sposób w jaki odczuwamy samych siebie i to, czego spodziewamy się po innych. W relacji terapeutycznej pacjent nie przenosi na analityka uczuć i postaw wobec realnych osób lecz wobec wewnętrznych obiektów, które są ich reprezentacją. I tak np. rodzic, czy małżonek „zły” w oczach pacjenta niekoniecznie jest zły w rzeczywistości. To oczywiście bardzo uproszczony opis tej koncepcji i związanych z nią terminów. Teoria relacji z obiektem znalazła licznych zwolenników i kontynuatorów w Europie i obu Amerykach jak m.in. D.W. Winnicot, M. Mahler, H. Rosenfeld, W.R. Bion, O. Kernberg, B. Joseph. Stała się źródłem inspiracji dla wielu psychoanalityków.

W USA dużą popularność zdobyły tzw. intersubiektywne podejścia, jak psychologia self /H. Kohut/, czy współczesna psychoanaliza interpersonalna. Zakładają one, że osobowość człowieka rozwija się raczej w oparciu o matrycę jego relacji z innymi niż poprzez konflikty między popędami i obronami. Doznane we wczesnym okresie życia krzywdy i urazy są źródłem cierpienia. Według tych koncepcji postęp w rozwoju emocjonalnym zależy od przyswojenia sobie przez nas nowych interpersonalnych doświadczeń. Zadaniem psychoanalityka jest stworzenie pacjentowi bezpiecznego środowiska i klimatu zaufania, eksploracja uczuć, które pojawiają się w kontakcie, aby ten mógł ponownie przeżyć uraz i przezwyciężyć go.

Część teorii psychoanalitycznej, w której różne zjawiska psychiczne traktuje się jako wyraz i wynik wzajemnego oddziaływania na siebie przeciwstawnych sił określa się mianem podejścia psychodynamicznego. Trójczłonowy model psychiki: id, ego i superego jest tu punktem odniesienia dla zrozumienia dynamiki procesów psychicznych. Poznanie pierwotnych mechanizmów obronnych osobowości wraz z rozwojem rozumienia i sposobu korzystania z zachodzących w toku analizy zjawisk rozszerzyło zakres pracy psychoanalitycznej poza obszar nerwic. Pozwoliło na pracę z pacjentami cierpiącymi m.in. na zaburzenia afektywne, zaburzenia osobowości czy psychozy. Zdaniem jednego z najwybitniejszych współczesnych psychoanalityków, Otto Kernberga można określić wspólny mianownik dominujących obecnie nurtów, wśród których wymienia psychologię ego, podejście Kleinowskie, Niezależną Szkołę Brytyjską i Nurt Francuski. Jako centralne zagadnienia terapeutyczne Kernberg spostrzega analizę przeniesienia, analizę charakteru i nieświadome znaczenia zawarte w „tu i teraz”. Wzrasta tendencja do tłumaczenia nieświadomego konfliktu pacjenta w kategoriach relacji z obiektem. Doceniania się znaczenie przeciwprzeniesienia (termin ten oznacza dwie rzeczy: nieświadomą reakcję terapeuty na pacjenta, której źródłem jest osobowość i wcześniejsze doświadczenia terapeuty oraz nieświadomą reakcję terapeuty na przeniesienie pacjenta) i doświadczenia uczuciowego pacjenta, jako punktu wyjścia do badania nieświadomych znaczeń.

PSYCHOTERAPIA PSYCHOANALITYCZNA

Zmiany i różnice w obrębie psychoanalizy możemy zobaczyć także w zagadnieniach związanych z celem leczenia, rodzajem stosowanych interwencji, częstotliwością spotkań. oraz ze szkoleniem kandydatów. Zbudowana na bazie teorii psychoanalitycznych psychoterapia psychoanalityczna spełnia część wymogów technicznych psychoanalizy. Z uwagi na pewne różnice stwarza inną przestrzeń, inną atmosferę w terapii, choć pojedyncze sesje, jeśli czyta się ich zapis, mogą być nie do odróżnienia. Stawia sobie ona za cel tylko częściową reorganizację struktury psychicznej pacjenta i uzyskanie znaczącej redukcji objawów chorobowych. Redukcja przykrych objawów ma być przede wszystkim, wynikiem zmiany w strukturze relacji pacjenta z wewnętrznymi obiektami. Psychoterapia psychoanalityczna i psychoanaliza mają charakter niedyrektywny. Wykluczone jest „ręczne sterowanie”: Terapeuta nie angażuje się w jakąkolwiek opcję zmian, lecz stara się wraz z pacjentem zrozumieć to co jest. Zadaniem terapeuty jest wiązanie doświadczeń pacjenta, łączenie wewnątrzpsychicznych elementów, dzięki czemu zachodzić może asymilacja i integracja izolowanych wcześniej aspektów JA. Interpretacje nieświadomych znaczeń zawartych w tym co dzieje się podczas sesji i poza sesjami mają zwykle przewagę nad interpretacjami odnoszącymi się do dalszej przeszłości. Wewnętrzne konflikty pacjenta nie znikają, lecz są doświadczane oraz rozwiązywane bardziej dojrzale. Psychoterapia psychoanalityczna jest adresowana m.in. do osób z poważnymi zaburzeniami psychicznymi, którym na ogół trudno jest utrzymać setting psychoanalityczny, do osób, które z różnych powodów, w tym finansowych i geograficznych nie mogą pozwolić sobie na psychoanalizę oraz do osób leczonych w publicznej służbie zdrowia. Odbywa się twarzą w twarz, najczęściej z częstotliwościa 2 lub 3 razy w tygodniu, podczas, gdy sesje psychoanalityczne mają najczęściej częstotliwość 4 razy w tygodniu w konwencji na kozetce.

KWALIFIKACJE TERAPEUTY

Psychoanaliza i psychoterapia psychoanalityczna stawia wykonującym tę praktykę najwyższe profesjonalne wymagania merytoryczne, osobiste i etyczne. W ramach szkolenia, obok uczestnictwa w seminariach teoretycznych, kandydaci na psychoanalityków powinni sami poddać się przynajmniej czteroletniej psychoanalizie szkoleniowej u psychoanalityka, który ma specjalne uprawnienia. Jej celem jest poznanie własnej nieświadomości tak, aby posługiwać się nią, jak wrażliwym narządem zmysłów, w kontakcie z pacjentem. „Na własnej skórze” odczuć można wówczas zjawiska zachodzące podczas procesu terapii. Dzięki temu łatwiej jest wyobrazić sobie, co czuje pacjent. Kandydaci na psychoterapeutów psychoanalitycznych mają obowiązek przejść własną psychoanalizę lub psychoterapię psychoanalityczną odbywającą się, w większości krajów, nie rzadziej niż 3 razy w tygodniu przez 4 lata. Od lat 20-tych XX wieku zaczęto także wymagać od kandydatów na psychoanalityków poprowadzenia przynajmniej 2 „przypadków” pod superwizją doświadczonego psychoanalityka przez okres 2 lat (przez okres minimum roku w odniesieniu do psychoterapii psychoanalitycznej). Ma to służyć pogłębieniu rozumienia różnych zagadnień teoretycznych i klinicznych i uczyć kandydata samodzielnego myślenia na temat pacjenta. Wielu terapeutów korzysta z superwizji na długo po zakończeniu szkolenia traktując pomoc superwizora, jako źródło wsparcia, zasilania w nowe myśli i w nadzieję. W latach 60-tych zapowiadano rychły, mający nastąpić w czasie jednej dekady, zmierzch psychoanalizy z uwagi na postępujący rozwój nowych psychoterapii oferujących mniej skomplikowany opis człowieka, pewne algorytmy postępowania leczniczego i możliwość obiektywnego badania ich skuteczności. Parafrazując jedną z żartobliwych wypowiedzi Marka Twaina można powiedzieć, że pogłoski o śmierci psychoanalizy są mocno przesadzone. Jest to dziedzina wciąż rozwijająca się i z powodzeniem stosowana w praktyce terapeutycznej.

PSYCHOTERAPIA PSYCHOANALITYCZNA W POLSCE

Aktualnie w Polsce rynek psychoterapeutyczny profesjonalizuje się. Wzrastają wymagania wobec terapeutów w zakresie kompetencji merytorycznych, osobistych i etycznych. Wydaje się, że jednym z wyznaczników tej profesjonalizacji jest skupianie się środowisk psychoterapeutów wokół określonych szkół psychoterapii. Wiele autorytetów podkreśla wartość zdobycia wykształcenia i praktycznych doświadczeń w obrębie wybranej orientacji terapeutycznej. Każda ze szkół psychoterapii posiada własne założenia teoretyczne i standardy jej uprawiania. Z badań przeprowadzonych w ramach jednego z programów Unii Europejskiej wiadomo, że w Polsce, w porównaniu z innymi krajami, większy jest odsetek psychoterapeutów przeszkolonych w zakresie podejścia psychodynamicznego niż w zakresie psychoanalizy. Okazuje się też, że podejscie psychoanalityczne stosowane w praktyce terapeutycznej niekoniecznie koresponduje z tym, w którym kształcił się terapeuta. Co to oznacza? Można przypuszczać, że wielu terapeutów wykorzystujących w pracy koncepcje psychoanalityczne zna je tylko z książek i że ta wiedza pozostawia wiele do życzenia. Wielu terapeutów praktykujących w tej dziedzinie nie ma własnego treningu w postaci szkoleniowej psychoanalizy lub psychoterapii psychoanalitycznej oraz analitycznej superwizji. Bywa też tak, że odbyta własna psychoterapia była prowadzona w oparciu o podejście inne niż psychoanalityczne lub przez osobę, która nie posiadała wystarczających kwalifikacji, trwała zbyt krótko lub sesje były nie dość częste, aby kandydat mógł poznać i uczynić bardziej spójnym swoje wnętrze i doświadczyć szerokiego spektrum zjawisk, które zachodzić mogą w terapii.

Przed II wojną światową psychoanaliza cieszyła się w Polsce zainteresowaniem. Potem jednak weszła w okres latencji, podczas gdy na świecie przeżywała intensywny rozwój. Pojedyncze osoby szkoliły się w psychoanalizie początkowo za granicą, potem w kraju. Ich własna aktywność w obrębie powstałych w kraju stowarzyszeń oraz zainteresowanie i pomoc międzynarodowych towarzystw psychoanalitycznych doprowadziły do określenia programu i standartów szkolenia psychoanalitycznego, a także do powstania centralnej organizacji, jaką jest Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne zrzeszone w strukturach IPA (International Psychoanalytic Association). Psychoterapia psychoanalityczna jest jeszcze obszarem znacznie mniej uporządkowanym. Na początku ubiegłego roku współpracę rozpoczęły cztery polskie instytucje skupiające środowiska terapeutów analitycznych i prowadzące szkolenia w zakresie psychoterapii psychoanalitycznej: Instytut Psychoanalizy i Psychoterapii (Warszawa), Laboratorium Psychoedukacji (Warszawa), Krakowska Szkoła Psychoterapii Psychoanalitycznej (Kraków) oraz Ośrodek Psychoterapii Psychoanalitycznej „Trójmiasto” (Sopot). Utworzyły one krajową sieć psychoterapii psychoanalitycznej, która jest już od września 2001 pełnym członkiem sekcji psychoterapii indywidualnej osób dorosłych EFPP (Europejskiej Federacji Psychoterapii Psychoanalitycznej). Organizacja ta, przeznaczona początkowo dla krajów Unii Europejskiej i krajów EFTA została założona w 1991 roku. W kolejnych latach EFPP otworzyła się na inne kraje, które w przyszłości mają dołączyć do Unii Europejskiej. Obecnie wszystkie kraje Unii Europejskiej poza Austrią są aktywnymi krajami członkowskimi EFPP, które uformowały krajowe sieci lub ogólnokrajowe organizacje psychoterapii psychoanalitycznej. Zadaniem EFPP jest pomaganie w dyskusji i zbliżeniu krajowym instytutom i towarzystwom skupiającym psychoterapeutów psychoanalitycznych, stworzenie takich warunków, aby psychoterapia psychoanalityczna lub psychoanaliza była dostępna osobom cierpiącym z powodu zaburzeń psychicznych, potrzebującym takiego podejścia oraz zabezpieczenie odpowiednio wysokich standardów zawodowych terapeutów (udokumentowane szkolenie spełniające kryteria EFPP, kontynuacja treningu po uzyskaniu uprawnień). W ubiegłym roku przedstawiciele polskiej sieci wzięli udział w trzech konferencjach EFPP odbywających się w Luksemburgu, Francji i w Czechach.

W najbliższym czasie powstanie Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej. Aktualnie ustalane są jego zasady statutowe. W trosce o dobre standardy leczenia psychoterapeutycznego podejmowane są starania o stworzenie jasnego systemu rozwoju i szkolenia terapeutów psychoanalitycznych oraz o upowszechnianie wiedzy psychoanalitycznej, wciąż mało dostępnej w naszym kraju. Udział Polski w strukturach EFPP oraz utworzenie Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychoanalitycznej może pomóc w realizacji tych celów.

Notka o autorach (stan z 2002 roku):

  • Marzena Witkowska - psycholog, prowadzi psychoterapię dla osób z depresją w Oddziale Dziennym II Kliniki Psychiatrycznej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Jest członkiem Instytutu Psychoanalizy i Psychoterapii.
  • Maciej Musiał - psycholog, licencjonowany psychoterapeuta Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Kieruje Ośrodkiem Psychoterapii Psychoanalitycznej „Trójmiasto” i Studium Psychoterapii w Sopocie.
  • Autorzy są członkami Grupy Roboczej pracującej nad utworzeniem Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychoanalitycznej.

KWALIFIKACJA NA SZKOLENIE 2017/18

Szkolenie Studium Psychoterapii Psychoanalitycznej jest afiliowane w Polskim Towarzystwie Psychoterapii Psychoanalitycznej i przebiega w oparciu standardy Europejskiej Federacji Psychoterapii Psychoanalitycznej oraz projektu ustawy o zawodach medycznych regulujących tryb uzyskiwania kwalifikacji psychoterapeutycznych. Prześlij aplikację na adres mail opptrojmiasto@wp.pl

Szkolenia

Teksty naukowe

O nas

Psychoanaliza

Aktualności

Audio-Wideo

Konferencje