81-844 Sopot ul. Armii Krajowej 95/1A · tel.fax:+48 551 01 35 +48 602 251 791

opptrojmiasto@wp.pl · musial_opptrojmiasto@wp.pl · punkt-konsultacyjny@wp.pl

OKRES ADOLESCENCJI W UJĘCIU PSYCHOANALITYCZNYM

(Tekst był publikowany w 1997 roku w Zeszytach Instytutu Psychoanalizy I Psychoterapii “Dialogi” nr 1/2)

Termin adolescencja odnosi się do złożonych zmian psychologicznych i rozwojowych zachodzących od 11 do 22 roku życia. W tym czasie dokonuje się reorganizacja psychiczna, której celem jest przystosowanie się jednostki do fizjologicznych i anatomicznych zmian towarzyszących pokwitaniu oraz ich konsekwencji (Moore, Fine, 1996; Tyson, Tyson, 1990). Blos (1962, 1979) uważa adolescencję za ostatnią fazę rozwoju psychoseksualnego t.j. stadium genitalne, w którym psychologiczne procesy rozwojowe rozpoczęte we wczesnym dzieciństwie zostają wznowione po okresie utajenia, a wcześniejsze relacje i konflikty uzyskują swoje ostateczne rozwiązanie. Według Blosa dzięki zdolnościom i zasobom ego nabytym w okresie adolescencji, nierozwiązane konflikty z wcześniejszych faz rozwojowych mogą znaleźć swoje rozwiązanie. Na przykład bardziej dojrzałe ego może przewartościować lęk przed opuszczeniem i utratą miłości, decydując, że niewypełnianie życzeń obiektu lub introjektu nie uczyni adolescenta bezbronnym i pozbawionym zasobów. Jest to pogląd odmienny od klasycznej teorii adolescencji, która ujmuje ten okres jedynie jako podsumowanie wcześniejszych etapów rozwojowych (Moore, Fine, 1996).

Blos (1983, za Schier 1993) podzielił okres adolescencji na cztery fazy:

- preadolescencję (między 11 a 13 r. ż.),

- wczesną adolescencję (między 13 a 17 r. ż.),

- środkową czyli właściwą adolescencję (między 17 a 19 r. ż.),

- późną adolescencję (między 19 a 22 r. ż.).

W dwóch pierwszych fazach bardzo duże znaczenie mają zachodzące zmiany biologiczne (w preadolescencji zwiększone wydzielanie hormonów i pojawienie się drugorzędnych cech płciowych, we wczesnej adolescencji miesiączka u dziewcząt i wytrysk u chłopców), które powodują wzrost intensywności i naporu impulsów popędowych zarówno seksualnych jak i agresywnych. W adolescencji właściwej podstawowego znaczenia nabiera problem relacji z obiektem. W późnej adolescencji ustala się stabilna organizacja struktur psychicznych oraz określona relacja między światem zewnętrznym i wewnętrznym.

Z reorganizacją psychiczną następującą w okresie adolescencji wiążą się dwa równoległe procesy:

· proces rozwoju psychoseksualnego, z którym wiąże się kształtowanie tożsamości seksualnej (wypracowanie poczucia kobiecości i męskości poprzez własny, indywidualny erotyzm; określenie własnej roli związanej z płcią; wybór obiektów seksualnych),

· proces "powtórnej indywiduacji” (Blos, 1967), z którym związane jest separowanie się od rodziców, opuszczanie ich jako pierwotnych obiektów miłości i autorytetów oraz znajdowanie ich substytutów poza rodziną.

Proces rozwoju psychoseksualnego

Nagłe fizyczne zmiany zachodzące w ciele dziewcząt i chłopców (na skutek zwiększonego wydzielania hormonów) stwarzają konieczność rozpoczęcia psychicznej adaptacji do nich. Jest ona głównym zadaniem dla obu płci w okresie preadolescencji i wymaga dokonania odpowiednich zmian w psychicznej reprezentacji ciała. Częste wzwody u chłopców oraz rozwój piersi i seksualne doznania z całego ciała u dziewcząt łączą się ze wzrostem intensywności popędu. Wywołuje to lęk i powoduje uruchomienie obrony specyficznej dla tej fazy tzn. regresji, a następnie różnorodnych obron przeciwko regresji. Regresja wygląda odmiennie u obu płci. U chłopców regresja jest bardziej intensywna, manifestuje się podjęciem analnych, uretralnych oraz oralnych zainteresowań, zajęć i przyjemności. Regresja u dziewczyny reaktywuje jej relacje z preedypalną matką.

Pierwsza miesiączka u dziewczyny i pierwszy wytrysk u chłopca oznaczają początek wczesnej adolescencji. Oznaki fizjologicznej i seksualnej dojrzałości powodują, że obraz ciała zostaje zaburzony i ulega modyfikacji. Celem zmian zachodzących w reprezentacji własnego ciała w okresie wczesnej adolescencji jest integracja pojawiających się zmian fizycznych, co ułatwia znalezienie kompromisu między własnym realnym ciałem a ciałem "idealnym”, wymarzonym.

Własne ciało staje się w tym okresie obiektem różnorodnych emocji, często budzi lęk i jest źródłem licznych skarg somatycznych. Mogą pojawić się obawy przed uszkodzeniem ciała. U dziewcząt mogą one wynikać z niepewności dotyczącej tajemniczości procesów wewnętrznych związanych z menstruacją lub wiążą się z wcześniejszymi lękami uszkodzenia genitaliów. Pierwsza miesiączka, jako konkretne potwierdzenie bycia kobietą, może reaktywować zazdrość o penis, narcystyczną ranę i uczucie deprywacji (Tyson i Tyson, 1990). U podstaw wszystkich skarg o charakterze dysmorfofobii u chłopców można odnaleźć obawę o własną wydolność i atrakcyjność seksualną, u dziewcząt zaś strach, że nie będą się podobać, odpowiada lękowi przed samotnością (Tomkiewicz, 1992). Ze względu na intensywny lęk dotyczący własnego ciała towarzyszący dojrzewaniu, okres ten ma szczególne znaczenie dla rozwoju psychoseksualnego dziewcząt, według Plauta i Hutchinsona większe niż faza edypalna (1986, za Tyson i Tyson, 1990). Przed okresem dojrzewania obrazowi ciała kobiecego brakuje spójnej organizacji, którą chłopcom zapewnia penis. Dopiero wystąpienie pierwszej miesiączki zwiększa świadomość pochwy oraz jej lokalizacji, co umożliwia integrację doznań z pochwy z obrazem ciała kobiecego. Według Ritvo (1976, za Tyson i Tyson, 1990) wokół pierwszej miesiączki budowany jest skorygowany obraz ciała. Dojrzałe poczucie kobiecości wymaga zintegrowania z obrazem ciała akceptacji i przyjemności związanej z aktywnością seksualną oraz ze zdolnością rodzenia dzieci.

Wraz z oznakami dojrzewania ożywają nierozwiązane konflikty analne. Niemożność kontrolowania menstruacji oraz wytrysków (w przeciwieństwie do moczu i kału) wywołuje poczucie bezradności, pasywności, wstydu i obawy przed niekontrolowanym zabrudzeniem. Obroną przed tymi uczuciami może być rozwinięcie reakcji upozorowanej.

Zmiany ciała z dziecięcego na dorosłe reaktywują relację dziecko-rodzic tej samej płci. Dziewczynie przypominają, że jest jak jej matka, a chłopcu, że jest jak jego ojciec. Ożywają pragnienia i nierozwiązane konflikty z wcześniejszych faz rozwojowych związane z tą relacją. Dodatkowo intensyfikacja seksualnych i agresywnych impulsów popędowych reaktywuje pragnienia preedypalne i incestualne życzenia edypalne oraz związane z nimi konflikty. Emocjonalna bliskość z rodzicami staje się zagrażająca. Rzeczywista możliwość odbycia heteroseksualnego stosunku płciowego oraz rzeczywista siła fizyczna adolescenta wraz z jego dojrzałością poznawczą sprawiają, iż może on w pełni rozpoznać znaczenie dziecięcej fantazji incestualnej, co zwiększa potrzebę stłumienia ożywionych pragnień. Jednocześnie silne jest pragnienie genitalnej gratyfikacji seksualnej oraz przełamania wcześniejszego tabu dotyczącego zaspokojenia seksualnego. We wczesnej adolescencji konflikt ten rozwiązywany jest często poprzez masturbację. Masturbacja pomaga przywrócić poczucie self (Moore i Fine, 1996), umożliwia kontrolę własnego, seksualnie dojrzałego ciała oraz pozwala adolescentowi wziąć odpowiedzialność za własne pragnienia seksualne (Laufer i Laufer, 1984, za Tyson i Tyson, 1990). Konflikty wokół masturbacji stają się czasami bardzo intensywne, gdyż towarzyszące jej fantazje wywodzą się z edypalnych pragnień incestualnych.

Rodzice nie mogą już pełnić tej samej roli, co wcześniej i dłużej zaspokajać potrzeb adolescenta. W poszukiwaniu obiektu zaspokojenia własnych pragnień seksualnych młody człowiek zwraca się w kierunku osób spoza rodziny. Wtedy ważną sprawą staje się wybór nowego obiektu miłości.

W preadolescencji, zarówno dziewczęta jak i chłopcy, nawiązują bliskie relacje z rówieśnikami tej samej płci.

Dziewczęta w preadolescencji, broniąc się przed regresywnym pragnieniem zwrócenia się do preedypalnej matki, nawiązują intymne relacje z przyjaciółką (przemieszczenie regresywnej tendencji). Zwykle intymna relacja z przyjaciółką umożliwia obu dziewczynom przepracowanie fantazji i lęków związanych z relacją heteroseksualną. Czasami bliski związek dwóch dziewcząt może prowadzić do eksperymentów homoseksualnych. Niekiedy, gdy relacja ta jest bardzo intensywna i gratyfikująca, przejście do relacji heteroseksualnej znacznie się opóźnia lub staje się wręcz niemożliwe (Blos, 1979). U dziewczyny jawne zainteresowanie związkiem z chłopcem, wskazujące na chęć dokonania wyboru obiektu heteroseksualnego, pojawia się we wczesnej adolescencji. Często zdarza się, że przedwczesna aktywność seksualna dziewczyny jest obroną przed zwróceniem się do preedypalnej matki. Wtedy chłopak reprezentuje substytut matki, a relacja seksualna zaspokaja pragnienia wczesnej zależności od matki. Przypadkowa ciąża i narodziny dziecka stają się zarówno sposobem zaspokojenia nieświadomego pragnienia posiadania dziecka (pragnienia edypalne), jak i sposobem zaspokojenia nieświadomego pragnienia zwrócenia się do matki (pragnienia preedypalne). W sytuacji, gdy aktywność heteroseksualna wzbudza nieświadome fantazje edypalnego spełnienia, dziewczyna ma poczucie winy i szybko wycofuje się z tych relacji.

Chłopcy w okresie preadolescencji odwracają się od dziewczynek, często wyśmiewają się z nich i lekceważą je (Blos, 1970). Spowodowane to jest ożywieniem lęku kastracyjnego na skutek zwiększonej intensywności odczuć seksualnych, którym towarzyszy fantazja o budzącej lęk fallicznej kobiecie (Tyson i Tyson, 1990). Poszukiwaniu męskiej przyjaźni w tym okresie może towarzyszyć obawa przed homoseksualnością. Silny lęk przed homoseksualizmem może prowadzić od regresji do relacji preedypalnej. Reaktywacja wczesnych identyfikacji kobiecych podważa wtedy niepewne poczucie męskości i może wzbudzić obawy przed falliczną i kastrującą matką. To może doprowadzić do zaniechania kontaktów z dziewczynami. Przedwczesna aktywność heteroseksualna u chłopców może być obroną przed własną homoseksualnością i lękiem dotyczącym własnego poczucia męskości. Relacje heteroseksualne są wtedy powierzchowne i krótkotrwałe. Oparte są na fallicznonarcystycznych pragnieniach i nie pomagają w rozwiązaniu konfliktu dotyczącego wyboru obiektu. W przypadku, gdy konflikty wokół wyboru obiektu prowadzą do aktywności homoseksualnej, chłopak może przeżyć ją jako traumę. Dochodzi wtedy do "wtórnej fiksacji” (Blos, 1979), pozycja homoseksualna zostaje ustalona, choć chłopak nie czuje, że jest to jego wybór.

Dla dojrzałego wyboru obiektu miłości główne znaczenie ma zakończony pomyślnie proces "powtórnej indywiduacji”, z którym wiąże się reorganizacja idealnego ego i integracja dojrzałego ideału ego, opartego na wybiórczych identyfikacjach z rodzicem i innymi podziwianymi obiektami tej samej płci. Proces ten kończy się w okresie późnej adolescencji lub w okresie wczesnej dorosłości. Wyborowi obiektu miłości towarzyszy wtedy wypracowywanie pojęć kobiecości i męskości oraz określanie własnej roli związanej z płcią. Pod koniec adolescencji młoda osoba osiąga stabilne poczucie własnej tożsamości płciowej, ma zintegrowane własne części: kobiecą i męską, ustaloną preferencję płci upragnionego obiektu miłości oraz określoną tożsamość własnej roli związanej z płcią.

Proces powtórnej indywiduacji

Proces powtórnej indywiduacji (Blos, 1967) wiąże się z określonym charakterem relacji z obiektem w okresie adolescencji i ściśle łączy się z procesem "odłączania się” od pierwotnych obiektów miłości oraz "porzucaniem” rodziców jako autorytetów.

Głównym zadaniem w okresie preadolescencji jest psychologiczne panowanie nad fizjologicznymi zmianami w ciele, w reprezentacji self oraz nad zmieniającymi się relacjami rodzinnymi i rówieśniczymi. W preadolescencji zmiany biologiczne i fizyczne zapoczątkowują świadome wyodrębnianie się od rodziców (Jung, 1930, za Sidoli) i intensyfikują istniejące konflikty związane z obiektem. Reaktywowane są wczesnodziecięce identyfikacje i idealizacje. Wzmocnienie identyfikacji z rodzicem może grozić powrotem zależności. Ego uruchamia obrony przeciw regresywnym dążeniom do rodziców oraz regresywnym impulsom popędowym.

Typowymi mechanizmami obronnymi jakie ego stosuje w okresie adolescencji są:

- przemieszczenie na pozarodzinne, niekazirodcze źródła zaspokojenia oraz na modele ideału ego i norm superego;

- odwrócenie afektu (pragnienia zależności zamieniają się w bunt; szacunek i podziw w pogardę i szyderstwa);

- zwrócenie wrogości przeciwko sobie;

- wycofanie obsadzenia z obiektów na siebie, co daje fantazje wielkościowe i hipochondryczne zaprzątnięcie sobą (Moore i Fine, 1996).

Specyficznymi obronami okresu dojrzewania są: asceza i intelektualizacja (A. Freud, 1986) oraz przedłużona adolescencja i uniformizacja (Blos, 1954).

Zadaniem wczesnej adolescencji jest zmiana obrazu ja cielesnego, modyfikacja identyfikacji z rodzicem tej samej płci oraz ideału ego. Obrona przed regresywnym przywiązaniem do rodzica tej samej płci jest przemieszczenie własnej miłości do niego na osoby spoza rodziny, które mają pewne cechy idealnego ego rodzica i stają się modelami ideału ego. Podziwiane cechy tych obiektów stają się częścią dojrzałego ideału ego.

W okresie wczesnej adolescencji względnie duża siła impulsów popędowych oraz względna słabość ego powoduje, iż często jest to okres eksperymentowania z innymi i z własnym self w nowych sytuacjach, także z alkoholem, narkotykami itp. Rodzi to konflikty wokół lojalności wobec rodziców i stosowania się do standardów superego. Adolescent krytykuje swoich rodziców, których spostrzega jako rozczarowujących i nieadekwatnych, eksternalizuje wewnętrzny autorytet tzn. zamiast odczuwać, że konflikt jest jego wewnętrznym konfliktem, znajduje się w ciągłej walce z rodzicami. Superego ulega dezorganizacji, następuje regresywna personifikacja superego. Porzucanie zinternalizowanych reprezentacji rodziców przypomina stan utraty wewnętrznego obiektu, adolescent czuje się więc samotny, nieszczęśliwy, wyizolowany. Aby poradzić sobie z tymi uczuciami adolescent zwraca się do swoich rówieśników, z nimi nawiązuje emocjonalne i bliskie relacje, przenosi na grupę funkcje superego i zastępuje identyfikacje z rodzicami identyfikacjami z grupą. W czasie gdy modyfikowane są wczesnodziecięce introjekty i ideały, związek z grupą dostarcza sposobów, które umożliwiają przepracowanie regresywnych impulsów popędowych oraz konfliktów związanych z obiektem. Przeniesienie więzi emocjonalnych i autorytetu na grupę chroni adolescenta przed poczuciem winy, że nie udaje mu się dostosować do wewnętrznych standardów.

W środkowej adolescencji zaczyna się proces powtórnej indywiduacji i problem relacji z obiektem nabiera szczególnego znaczenia (Blos, 1967). Następuje regresywne ożywienie wczesnych konfliktów związanych z relacją z obiektem. Reaktywacja relacji z dziecięcym obiektem odbywająca się w służbie rozwoju może wzbudzić bardzo silną ambiwalencję, swoją intensywnością przypominającą fazę ponownego zbliżania według teorii M. Mahler (Tyson i Tyson, 1990). W tym okresie adolescenta cechuje silna ambiwalencja w zakresie afektu, impulsu, myśli i zachowania, charakterystyczne są częste zmiany w wymiarach: miłość-nienawiść, aktywność-pasywność, męskość- kobiecość, fascynacja-obojętność, zależność-niezależność. Charakterystyczny negatywizm tego okresu to niezbędny sposób, by chronić ego przed pasywnym poddawaniem się (A. Freud 1958) – to niezbędny krok w procesie indywiduacji, a nie tylko wyraz wrogości.

Według Fordhama (1969, za Sidoli) konflikty i niepokój związany z potrzebą niezależności powodują regresję do presymbolicznego, niezróżnicowanego sposobu doświadczania, który przypomina stan z niemowlęctwa. W okresie tym mogą zostać zaktywizowane archetypalne wyobrażenia "śmierci dziecka" wzbudzane przez tendencje regresywne. Przywoływane są wczesnodziecięce fantazje zagłodzenia, opuszczenia i bezradności, które leżą u podłoża odczuwanych przez adolescenta lęków dotyczących własnej niezdolności do zrobienia czegoś, np znalezienia pracy. W odpowiedzi na potrzebę osiągnięcia pełnej genitalnej potencji może pojawić się wyobrażenie śmierci pary rodzicielskiej. U jego podłoża leżą nieświadome fantazje z preedypalnego i edypalnego stadium rozwoju o "pozbyciu się” rodziców i przywłaszczeniu sobie ich siły i władzy. Opisany dramat adolescencji dotyczący "śmierci dziecka” i "śmierci rodziców" rozgrywa się w wewnętrznym świecie adolescenta na poziomie fantazji. "Śmierć dziecka” (oznaczająca na poziomie świadomym przepracowanie zakończenia dzieciństwa jako etapu życia) oraz "śmierć pary rodzicielskiej” (na poziomie świadomym oznaczająca uzyskanie pełnej genitalnej potencji i przejęcie autorytetu od rodziców) zapoczątkowuje narodziny "nowych osób”: "nowego młodego” i "nowej pary” (za Sidoli). Według Loewalda (1979, za Tyson i Tyson, 1990) w rzeczywistości psychicznej adolescenta przejęcie autorytetu od rodziców jest równoznaczne z ich "zamordowaniem”, gdyż nie jest tylko zniszczeniem autorytetu rodziców, ale zniszczeniem rodziców jako obiektów libidynalnych. Z tym Loewald wiąże występowanie u adolescenta intensywnego smutku towarzyszącego definitywnej i ostatecznej rezygnacji z praktycznej i psychicznej zależności od rodziców.

Progresja w rozwoju wymaga od adolescenta, by zaczął negocjować "zbliżenie" ze swoimi rodzicami, by zaakceptował i zidentyfikował się z niektórymi standardami i normami moralnymi swoich rodziców, a inne odrzucił. Wybiórcze identyfikacje z rodzicielskimi standardami moralnymi, ich integracja z pozostałościami superego z wczesnego dzieciństwa oraz standardami, które wywodzą się z relacji z grupą rówieśniczą sprzyjają powstaniu superego adolescenta. Adolescent staje się sam dla siebie autorytetem, przyjmuje i akceptuje odpowiedzialność za siebie przy równocześnie wzrastającej niezależności od rodziców.

Modyfikacja zintrojektowanych standardów rodzicielskich i reorganizacja superego pociąga za sobą modyfikację wczesnodziecięcych ideałów. Podobnie jak wyidealizowani rodzice z dzieciństwa różnią się od rodziców z okresu adolescencji, idealne ja z dzieciństwa może tylko w niewielkim stopniu odpowiadać rzeczywistym możliwościom i potencjalnym zdolnościom adolescenta. Deidealizacji obiektu towarzyszy więc przewartościowanie wyobrażenia własnego idealnego ja. Reaktywowanie dziecięcych pragnień biseksualnych związanych z ideałem ego uruchamia obrony w postaci przemieszczenia tych pragnień na rówieśników, lidera grupowego oraz inne społecznie cenione i podziwiane osoby. W ten sposób adolescent modyfikuje swoje idealne ego, które oddala się od pierwotnych figur rodzicielskich. Tworzy się bardziej dojrzały ideał ja. Adolescent dąży do tego, by stać się takim jak ten ideał i jednocześnie ma poczucie wolności w wyborze obiektu heteroseksualnego.

W późnej adolescencji osiągnięta zostaje "wtórna stałość obiektu” (Blos, 1967). Adolescent postrzega rodziców jako "dość dobrych” lub przynajmniej ma pewne zrozumienie dla ich wad i niedostatków. Idealizowane, omnipotentne obrazy rodziców istniejące wcześniej w superego, stają się bardziej "ludzkie”. Wyidealizowane obrazy rodziców z przeszłości ulegają modyfikacji wobec bardziej realistycznego obrazu z teraźniejszości, reprezentacje idealnego obiektu i self zmieniają się tak, by odpowiadały zewnętrznej rzeczywistości. Idealnym efektem tego procesu byłaby internalizacja idealnych celów, które są wartościowe i jednocześnie pozostają w zakresie realistycznych możliwości jednostki. Im bardziej reprezentacje dorosłego self i ideał ego są do siebie podobne, tym większa spójność i stabilność samooceny. Superego zawiera bardziej realistyczne ideały i moralne standardy, jest więc mniej karzące, krytykujące i osądzające. Struktura superego staje się dojrzałym, autonomicznym i spójnym systemem psychicznym.

Późna adolescencja jest okresem dominacji ego i stabilizacji nastroju. Pojawia się nowy poziom integracji i konsolidacji ego, które zaczyna dominować nad id i przekształconym superego. Ego funkcjonuje względnie niezależnie od wpływów wczesnego archaicznego superego, popędów instynktowych oraz sił środowiskowych, choć nie pozostaje na nie obojętne. Ustalona zostaje nowa równowaga między strukturami psychicznymi w świecie wewnętrznym jednostki oraz między światem wewnętrznym i zewnętrznym, co przejawia się większą stabilnością nastroju. Tyson i Tyson (1990) uznają pojawienie się stabilizacji nastroju za oznakę osiągnięcia nowego, dojrzałego poziomu psychicznej stabilizacji i zakończenia rozwojowego procesu okresu adolescencji tzn. procesu powtórnej indywiduacji i nabywania tożsamości.

Według Blosa (1968, 1976) wymaga to wypełnienia 4 rozwojowych zadań adolescencji:

- przejęcia autorytetu od rodziców i od superego, co oznacza przyjęcie odpowiedzialności za to, co się robi i kim się jest;

- pogodzenia się z konsekwencjami wydarzeń i traumami z wczesnego dzieciństwa takimi jak utrata obiektu czy własne niesprawności o charakterze fizycznym lub psychicznym (np. szczególna wrażliwość);

- zachowania lub odzyskania poczucia historycznej ciągłości z przeszłością, co umożliwia wycofanie libido z obiektów rodzicielskich bez przerw dezorganizujących ego;

- rozwiązania konfliktów biseksualnych tzn. konsolidacji tożsamości płciowej i określenia preferencji seksualnej.

Procesem wspierającym proces indywiduacji jest w okresie adolescencji rozwój zdolności myślenia, który wzmacnia orientację ku rzeczywistości oraz uniezależnianie się od dominującego wpływu wczesnodziecięcych introjektów i ideałów. Rozwój zdolności myślenia ułatwia adolescentowi odróżnianie reprezentacji wczesnodziecięcych, omnipotentnych i wyidealizowanych obiektów od realnych rodziców w teraźniejszości. Od tego m. in. zależy czy będzie on potrafił ustanowić przyjazne relacje ze swoimi rodzicami, pozostając jednocześnie niezależnym od nich.

Powodzenie w wyzwoleniu się z edypalnych związków, ustaleniu nowej relacji z obiektem i reorganizacji struktur psychicznych w okresie adolescencji zależy od tego, czy zmiany te nie wyczerpują całkowicie libidynalnej kateksji przeszłości lub nie prowadzą do całkowitego odrzucenia identyfikacji z przeszłości (Jacobson, 1964, za Tyson i Tyson, 1990). Jeśli tak jest, to adolescent nie podejmuje rozwojowych zadań wieku dojrzewania, a dziecięce konflikty powtarzane są jedynie w nowym kontekście i nadal nie mogą znaleźć rozwiązania. Nierozwiązanie problemów i konfliktów z wcześniejszych faz rozwojowych powoduje, iż w okresie adolescencji zasoby potrzebne do rozwiązania konfliktów typowych dla tego okresu, zużywane są do radzenia sobie z nie zintegrowanymi pozostałościami poprzednich okresów (Tyson i Tyson, 1990). Jeśli wyczerpią się wszystkie wewnętrzne siły i zasoby ego adolescenta lub nastąpi całkowite wycofanie kateksji z obiektów zewnętrznych, to procesy rozwojowe ulegają poważnym zakłóceniom, do ich zatrzymania włącznie. W wyniku załamania się ego i jego mechanizmów obronnych tendencje regresywne przeważają i domagają się bezpośredniego zaspokojenia. Na skutek dezintegracji ego u niektórych adolescentów, opisany wcześniej dramat adolescencji dotyczący "śmierci dziecka” i "śmierci rodziców”, normalnie rozgrywający się na poziomie fantazji, przenosi się na poziom realny, co często rzeczywiście zagraża życiu samego adolescenta lub jego najbliższych.

Bibliografia:

  1. Blos E (1954) "Prolonged adolescence” w: Amer. J. Ortopsychiat., 2, str. 733-742.
  2. Blos E (1967) ”The second individuation process of adolescence” w: Psychoanal. Study Child, 22, str 162-186.
  3. Blos E (1970) ”The young adolesceny: clinical studies”,Free Press, New York.
  4. Blos E (1976) ”How and when does adolescence end?” w: Feinstein S. C., Giovacchini E (red.) "Adolescent Psychiatry”, Aronson, New York.
  5. Blos E (1979) ”The adolescet passage”, Int. Univ. Press, New York.
  6. Freud A. (1958) "Adolescence” w: "The writings of Anna Freud”, 4, Int. Univ. Press, New York 1968, str. 136-166.
  7. Freud A. (1986) "The ego and the mechanisms of defence”, Hogarth Press, London.
  8. Moore B. E., Fine B. D. (1996) "Słownik psychoanalizy”, Wyd. J. Santorski, Warszawa.
  9. Schier K. (1993) "Rola symbolu w terapii psychoanalitycznej pacjentów w okresie dorastania” w: Nowiny Psychologiczne, 3, str. 103-108.
  10. Sidoli M. "Separation in adolescence”
  11. Tomkiewicz S. (1992) "Depresja wieku dojrzewania” w: Walewska K., Pawlik J. (red.) "Depresja. Ujęcie psychoanalityczne.", PWN, Warszawa.
  12. Tyson P., Tyson R. (1990) "Psychoanalitic theories of development: an integration.", Yale Univ. Press, New York.

KWALIFIKACJA NA SZKOLENIE 2019/20

Szkolenie Studium Psychoterapii Psychoanalitycznej jest afiliowane w Polskim Towarzystwie Psychoterapii Psychoanalitycznej i przebiega w oparciu standardy Europejskiej Federacji Psychoterapii Psychoanalitycznej oraz projektu ustawy o zawodach medycznych regulujących tryb uzyskiwania kwalifikacji psychoterapeutycznych. Prześlij aplikację na adres mail opptrojmiasto@wp.pl

Szkolenia

Teksty naukowe

O nas

Psychoanaliza

Aktualności

Audio-Wideo

Konferencje